Subscribe via RSS Feed

Zjawiska atmosferyczne

Meteor jest to zjawisko inne niż chmura, obserwowane w atmosferze lub na powierzchni ziemi. Mogą go stanowić opady, zawiesiny lub osady cząsteczek ciekłych lub stałych, uwodnionych bądź nieuwodnionych. Może on być również zjawiskiem natury optycznej lub elektrycznej. Meteory dzieli się na cztery grupy: hydrometeory, litometeory, fotometeory, elektrometeory.

Hydrometeory

  • Deszcz – opad kropel wody o średnicy większej od 0,5 mm. Zarówno średnica kropel, jak i ich ilość w powietrzu może być silnie zróżnicowana , w zależności od natężenia opadu i jego charakteru.
  • Mżawka – gęsty opad drobnych kropel wody o średnicy mniejszej od 0,5 mm. Zazwyczaj mżawka wypada z niskiej chmury Stratus.
  • Śnieg – opad pojedynczych lub zlepionych kryształków lodu. Ich kształt i wielkość mogą być bardzo zróżnicowane w zależności od temperatury, w jakiej powstały, oraz warunków, w jakich przebywały w drodze z chmur do powierzchni Ziemi.
  • Śnieg z deszczem – jednoczesny opad śniegu i deszczu lub opad topniejącego śniegu.
  • Krupy śnieżne – opad białych nieprzejrzystych ziaren lodu o kształcie kulistym i średnicy 2-5 mm. Ziarna  są kruche i łatwo ulegają zgnieceniu. Padając na twarde podłoże odbijają się i często kruszą.
  • Krupy lodowe – opad przeświecających cząstek lodu. Cząstki te są prawie zawsze  kuliste, niekiedy stożkowate. Średnica ich może osiągać, a nawet przekraczać 5 mm. Gdy padają na twarde podłoże, uderzenia ich są słyszalne, przy czym, cząstki te odbijają się. Krupy lodowe występują zawsze jako opad przelotny. Powstają przez wnikanie ciekłej wody w szczeliny krup śnieżnych. Krupa lodowa stanowi stadium przejściowe  między krupą śnieżną i gradziną. Od krupy śnieżnej różni  się swą częściowo gładką powierzchnią i większą gęstością. Od gradziny różni się głównie swym mniejszym rozmiarem
  • Śnieg ziarnisty – bardzo drobne, nieprzezroczyste ziarna lodowe o średnicy na ogół mniejszej od 1 mm. Są płaskie lub wydłużone, nie odbijają się od twardego podłoża. Śnieg ziarnisty odpowiada mżawce i występuje przy temperaturach ujemnych od 0 do ok. -10 st. C.
  • Ziarna lodowe – opad przezroczystych ziaren lodu o kształcie kulistym lub nieregularnym, niekiedy stożkowym. Ich średnica jest mniejsza od 5 mm. Odbijają się od twardego podłoża – uderzenia są słyszalne. Opad w tej postaci występuje na ogół z chmur Altostratus lub Nimbostratus.
  • Słupki lodowe  (pył diamentowy) – opad nierozgałęzionych kryształków lodu o urozmaiconych kształtach. Sprawiają wrażenie zawieszonych w powietrzu. Opad tego rodzaju najczęściej notuje się w masie powietrza o równowadze stałej, odznaczającej się bardzo niską temperaturą.
  • Grad – opad ziaren lub bryłek lodu o średnicy od 5 do 20 mm. Zdarzają się jednak gradziny, których średnica przekracza 50 mm. Opad gradu ma zawsze charakter przelotny i występuje zazwyczaj podczas silnej burzy. Gradziny wykazują często koncentryczne warstwowanie, w którym warstewki lodu występują na przemian z warstewkami śniegu.
  • Gołoledź – gładki, zwarty, na ogół przezroczysty osad lodu, powstający na wskutek zamarzania przechłodzonych kropelek mżawki lub deszczu na przedmiotach, których powierzchnia ma temperaturę niższą lub nieznacznie wyższą od 0 st. C.
  • Sadź (szadź) – osad lodu powstający najczęściej wskutek zamarzania przechłodzonych kropelek mgły lub chmury na chłodnych przedmiotach.
  • Szron – osad lodu na przedmiotach, powstający w procesie bezpośredniej sublimacji pary wodnej z otaczającego powietrza.
  • Rosa – osad kropel wody, powstały na ogół na powierzchniach poziomych, wskutek bezpośredniej kondensacji pary wodnej z otaczającego powietrza.
  • Rosa biała – białe, zamarznięte  krople rosy. Podczas porannego spadku temperatury początkowo powstaje rosa, przy dalszym ochładzaniu powietrza , do wartości ujemnych , krople rosy zamarzają.
  • Mgła – zawiesina w powietrzu bardzo małych, zazwyczaj mikroskopijnych kropelek wody, zmniejszająca widzialność poziomą w przygruntowych warstwach powietrza. Na wysokości oczu obserwatora (1,8 m), stojącego na gruncie , widzialność pozioma w mgle jest mniejsza od 1 km.
  • Mgła lodowa – zmniejszająca widzialność poziomą w przygruntowych warstwach powietrza zawiesina bardzo licznych drobnych cząsteczek lodu, ograniczająca widzialność do 1 km. Może się tworzyć w wyniku zamarznięcia kropelek wody w temperaturze niższej od -10 st. C. Tworzące tę mgłę kryształki lodowe, podobnie jak pył diamentowy, mogą powodować zjawiska optyczne.
  • Mgła w ławicach – skupiska mgły pędzone przez wiatr. W przerwach między przejściem  kolejnych ławic widzialność w niektórych kierunkach poprawia się. Zjawisko występuje głównie w górach.
  • Mgła przyziemna (radiacyjna) – ścieli się cienką (do 2 m) warstwą, głownie nieckach, nad wodami, łąkami, błotami, rzekami, jeziorami itp. Mgła ta powstaje w wyniku nocnego wypromieniowania ciepła  z podłoża, najczęściej podczas bezchmurnych nocy. Zazwyczaj znika po wschodzie Słońca. Widzialność  pozioma  w tej mgle wynosi 1 km lub nieco więcej.
  • Zamglenie – zawiesina mikroskopijnych kropelek wody, zmniejszająca widzialność  poziomą w przygruntowych warstwach powietrza od 1 do 10 km.
  • Zamieć śnieżna – cząsteczki śniegu podnoszone z gruntu przez silny i turbulencyjny wiatr.  Rozróżnia się dwa rodzaje zjawiska:  zamieć śnieżna niską oraz zamieć śnieżną wysoką.

Litometeory

  • Zmętnienie pyłowe – zawiesina składająca się z pyłów lub małych ziarenek piasku, uniesionych przed obserwacją.
  • Zmętnienie opalizujące – zawiesina suchych, niezwykle małych cząstek niewidocznych gołych okiem, na tyle licznych, że nadają powietrzu wygląd opalizujący.
  • Dym – zawiesina cząstek powstałych w wyniku niepełnego spalania surowców energetycznych. Dymy mogą występować zarówno nisko nad powierzchnią gruntu,  jak i w swobodnej atmosferze. Zależy to zarówno od wysokości kominów,  jak i od warunków meteorologicznych.
  • Zamieć pyłowa lub piaskowa – zawiesina pyłów lub piasków uniesionych z powierzchni gruntu przez wiatr do małych lub umiarkowanych wysokości.
  • Wichura pyłowa lub piaskowa – gwałtowne uniesienie cząstki pyłu lub piasku z powierzchni gruntu do dużych wysokości przez silny wiatr. Przednia wichury pyłowej lub piaskowej może mieć wygląd ruchomej, olbrzymiej ściany.
  • Wir pyłowy lub piaskowy – zbiór uniesionych cząsteczek pyłu lub piasku, mający postać wirującej kolumny o małej średnicy, o zmieniającej się wysokości i osi w przybliżeniu pionowej. Wir pojawia się, gdy w pobliżu gruntu

Fotometeory

  • Halo słoneczne i halo księżycowe – grupa zjawisk optycznych w postaci pierścieni (kręgów), łuków, słupów lub plam świetlnych, powstających wskutek załamania lub odbicia światła  przez kryształki lodu unoszące się w chmurach Cirrostratus i Cirrus. Najczęściej obserwuje się tylko ich fragmenty.
  • Mały pierścień halo – krąg świetlny, barwny, biały lub w przeważającej części biały, o promieniu 22°, w którego środku znajduje się tarcza Słońca lub Księżyca. Krąg ten ma zwykle słabo widoczne zabarwienie czerwone od wewnątrz i w rzadkich przypadkach fioletowe zabarwienie na zewnątrz. Część nieba wewnątrz kręgu jest wyraźnie ciemniejsza niż na zewnątrz. Jest to najczęściej obserwowane zjawisko halo.
  • Duży pierścień halo  – krąg świetlny o promieniu 46°; jest on  zawsze mniej jasny i o wiele rzadziej obserwowany niż mały pierścień halo.
  • Słupy świetlne – ciągłe lub przerywane, na ogół białe, pionowe smugi światła przechodzące przez Słońce lub księżyc i obserwowane powyżej i poniżej tych ciał niebieskich. Na Słońcu i słońcach pobocznych słupy świetlne  pojawiają się stosunkowo często około wschodu lub zachodu Słońca, kiedy to osiągają największą pionową rozciągłość do 20 stopni ponad Słońcem i zwykle są ostro zakończone. Bywają zupełnie czerwone, lecz na ogół błyszczą oślepiająco biało. Gdy Słońce znajduje się wysoko na niebie, mogą się w postaci białych, pionowych smug, niezbyt lśniących i często krótkich. Niekiedy te białe kolumny ukazują się równocześnie z fragmentem pionowego kręgu przysłonecznego i wtedy mają postać krzyży. Przyczyną występowania słupów świetlnych jest odbicie światła słonecznego od kryształków lodowych.
  • Łuk styczny górny i łuk styczny dolny – widoczne czasami na zewnątrz małego lub dużego pierścienia halo; łuki te są styczne do pierścieni halo odpowiednio w punktach najwyższym i najniższym. Często są one bardzo krótkie i mogą nawet redukować się do plam świetlnych.
  • Łuk około zenitalny górny i łuk około zenitalny dolny – górny jest łukiem małego koła poziomego (o dużej krzywiźnie) znajdującego się blisko zenitu, ma żywe barwy, czerwoną na zewnątrz i fioletową od wewnątrz; dolny jest łukiem koła poziomego o dużym promieniu, znajdującego się w pobliżu horyzontu. Łuk górny pojawia się tylko przy kątowej wysokości źródła światła mniejszej od 32 stopni; łuk dolny występuje tylko wtedy, gdy wysokość kątowa źródła światła przekroczy 58 stopni. Łuk górny styka się z dużym pierścieniem halo (jeżeli ono występuje), gdy kątowa wysokość źródła światła wynosi ok. 22 stopnie; łuk dolny jest styczny do dużego pierścienia halo, gdy kątowa wysokość źródła światła wynosi ok. 68 stopni. Im bardziej wysokość kątowa źródła światła odbiega od wartości podanych, tym bardziej łuki zenitalne oddzielają się od pierścienia dużego. Łuki około zenitalne mogą być widoczne bez jednoczesnej obecności dużego pierścienia halo.
  • Poziomy krąg przysłoneczny – biały, poziomy krąg znajdujący się na tej samej wysokości kątowej co Słońce. W pewnych punktach kręgu przysłonecznego mogą pojawić się plamy świetlne (słońca pozorne). Plamy te  znajdują się najczęściej nieco na zewnątrz małego pierścienia halo (słońca poboczne, często o lśniących barwach), niekiedy w odległości azymutalnej 120 stopni od Słońca (przeciwsłońca poboczne) i bardzo rzadko naprzeciw Słońca. Poziomy krąg przysłoneczny i poziomy krąg przyksiężycowy czasami łączą się z małym pierścieniem halo za pośrednictwem skośnie skierowanych łuków Lowitza.
  • Słońce dolne – zjawisko halo wywołane odbiciem światła słonecznego od kryształków lodowych chmury. Ukazuje się ono poniżej Słońca, w postaci białej, błyszczącej plamy, podobnej do obrazu Słońca odbitego w spokojnej powierzchni wody. Można je obserwować jedynie patrząc w dół (z samolotu lub z góry).
  • Wieniec – jest to jedna lub kilka (rzadko więcej niż trzy) serii barwnych pierścieni o stosunkowo małym promieniu, otaczających Słońce lub Księżyc. W każdej serii pierścień wewnętrzny jest fioletowy lub niebieski, a pierścień zewnętrzny – czerwony; między nimi mogą występować inne barwy. Najbardziej wewnętrzna seria, mająca promień na ogół nie większy niż 5 stopni i nosząca nazwę aureoli, wykazuje zwykle wyraźny pierścień zewnętrzny o czerwonawej lub kasztanowej barwie. Wieńce występują dzięki uginaniu się światła słonecznego lub księżycowego, gdy przechodzi ono przez zamglenie, mgłę lub cienką chmurę, składającą się z bardzo małych cząstek wody lub lodu. Promień aureoli i kolejnych, w przybliżeniu równoległych do siebie czerwonych kręgów, są tym większe, im cząstki mniejsze. Z wyjątkiem przypadku, gdy rozmiary cząstek są jednorodne, barwy występujące w wieńcu są słabsze i mniej liczne niż w tęczy. Czasami wieniec występujący na chmurze ma zniekształconą formę, co jest skutkiem różnic w rozmiarach cząstek w poszczególnych częściach chmury. Zniekształcony wieniec o małym promieniu może pojawić się również wokół niepełnego księżyca, tj. będącego w fazie ubywania lub przybywania.
  • Iryzacja – układy barw przeważnie zielonych i różowych, często o odcieniach pastelowych, obserwowane na chmurach, niekiedy pomieszane, niekiedy zaś w postaci smug prawie równoległych do brzegów chmur. Barwy iryzacji są często błyszczące i przypominają barwy masy perłowej. W obrębie około 10 stopni od Słońca główną przyczyną iryzacji jest uginanie się światła. Na zewnątrz tego obszaru głównym czynnikiem jest zazwyczaj  interferencja fal świetlnych. Czasami zjawisko rozciąga się ponad 40 stopni od Słońca. Nawet w tej kątowej odległości od źródła światła barwy mogą być błyszczące.
  • Gloria – jedna lub kilka serii barwnych pierścieni widzianych przez obserwatora na około własnego cienia, występującego na mgle lub chmurze, złożonej głównie z mnóstwa małych kropelek wody lub w bardzo rzadkich przypadkach na rosie. Barwne pierścienie powstają dzięki uginaniu się światła, tak jak w przypadku wieńca.
  • Tęcza – układ koncentrycznych łuków o barwach od fioletowej do czerwonej, wywołanych przez światło Słońca lub Księżyca, padające na zespół kropel wody w atmosferze (krople deszczu, kropelki mżawki lub mgły). Zjawisko to pojawia się głównie dzięki załamaniu i odbiciu się światła. Gdy tęczę wywołuje słońce, barwy jej są zwykle błyszczące, jeżeli Księżyc, barwy są znacznie słabsze, a czasami w ogóle nie występują.
  • Biała tęcza – tęcza główna występująca w postaci białego łuku na mgle lub zamgleniu; zwykle jest on delikatnie obramowany na zewnątrz barwą czerwoną, a od wewnątrz niebieską. Pojawia się dzięki załamaniu, odbiciu i nieznacznemu ugięciu światła słonecznego lub księżycowego w bardzo małych kropelkach wody.
  • Pierścień Bishopa – biały pierścień wokół Słońca lub Księżyca, ze słabo niebieskawym zabarwieniem od strony wewnętrznej i czerwonawo brązowym od strony zewnętrznej. Powstaje dzięki uginaniu się światła, podczas przejścia przez chmurę niezwykle drobnego pyłu pochodzenia wulkanicznego, uniesionego w wysokie warstwy atmosfery. Promień pierścienia wynosi ok. 22 stopnie. Jego barwy nie są zbyt wyraźne; są one szczególnie słabe w przypadku otaczającego Księżyc obramowania bladoczerwonego.
  • Miraż – Zjawisko optyczne, składające się głównie ze stałych lub ruchomych, pojedynczych lub wielokrotnych, prostych lub odwróconych powiększonych lub zmniejszonych w kierunku pionowym obrazów odległych przedmiotów.  W mirażu mogą być widoczne obrazy przedmiotów znajdujących się poniżej horyzontu lub zasłoniętych górami. Przykładem mirażu może być fatamorgana. Zjawiska te pojawiają się wskutek zakrzywienia promieni świetlych, podczas przejścia przez warstwy powietrza o silnie zróżnicowanych wartościach współczynnika załamania światła. Wartości współczynnika zmieniają się wraz z wysokością i zależą od gęstości, a więc i od temperatury powietrza.

Elektrometeory

  • Burza – jedno lub kilka wyładowań elektryczności atmosferycznej, przejawiających się krótkim i silnym błyskiem oraz suchym trzaskiem lub głuchym dudnieniem.
  • Błyskawica – zjawisko  świetlne towarzyszące nagłemu wyładowaniu elektryczności atmosferycznej. Wyróżnić można trzy typy błyskawic: wyładowania z chmury do powierzchni gruntu (pioruny), wyładowania miedzy chmurami, zwykłe w postaci płaskiej, rozlanej lub rozproszonej oraz wyładowania w powietrze, wychodzące z chmury burzowej, lecz nie osiągające gruntu. Błyskawica tego typu ma postać powyginaną, falistą, często rozgałęzioną, a duża jej część bywa prawie pozioma.
  • Ognie Św. Elma – wyładowania elektryczne w powietrze z wysokich, ostro zakończonych przedmiotów naziemnych (piorunochrony, wieże kościelne, telefonii komórkowej, maszty itp.) Charakteryzują się  słabym lub umiarkowanym. Zjawisko pojawia się w postaci fioletowych lub zielonkawych pióropuszy, dość wyraźnie widocznych w nocy.
  • Zorza polarna – zjawisko świetlne występujące w górnych warstwach atmosfery (powyżej 80 km), w postaci łuków, pasm, draperii lub zasłon. Zorza polarna jest skutkiem oddziaływania elektrycznie naładowanych cząstek, emitowanych przez Słońce, na rozrzedzone gazy wysokich warstw atmosfery ziemskiej. Górna granica zorzy polarnej występuje na wysokości 100   400 km, niekiedy sięgając powyżej 1000 km.